ÖzgeçmişÇalışmalarÖdüllerFavori LinklerBiographyHome

KARİKATÜRLE İLETİŞİM *

Atila ÖZER

Karikatürle iletişim; insanlar arasında geçen bir iletişim şeklidir. İnsanlar arasındaki iletişim esasen iki türlüdür: a) Yüz yüze iletişim b) Araçlarla iletişim.

Yüz yüze iletişim; bir kişinin bir başka kişiyle, bir kişinin bir grupla ya da iki grubun karşılıklı olarak birbirleriyle mesaj alış verişi anlamını taşımaktadır. Daha kolay bir iletişim şeklidir.İki taraf ta birbirlerine vermek istedikleri mesajı yanlışsız vermeye çalışırlar. Eğer yanlış anlama olursa, tekrar ederek anlaşıncaya kadar bu alışverişi sürdürürler. Burada anlaşma terimini her zaman olumlu olarak düşünmemeliyiz.

Araçlarla iletişimde mesaj açık ve anlaşılır olmalıdır. Yüz yüze iletişimde olduğu gibi yanlış anlaşılmayı anında düzeltmek ve konu üzerinde bire bir tartışma yapmak olanaklı değildir.

Karikatürcü okuyucu ile iletişimini karikatür çizerek gerçekleştirmektedir.Karikatürde çizgiler vardır, simgeler vardır, tüm bunların taşıdığı bir mesaj vardır. İletişimden arzulanan doğru ve etkili iletişimdir. Etkili iletişimde karikatür önemli bir görev üstlenmektedir.Bir yazar, tüm cümleleri ve sözcükleri özenle seçerek doğru bir iletişim sağlayabilir ancak etkili olduğunu iddia etmek tartışma götürür. Karikatürcü etkili mesajı oluşturmak için çizgilerinde abartmalara yönelmiştir.Bir kare içindeki insan tiplemesi, gerçek insandan farklıdır. Bu yöntem karikatürün özündeki genel kuraldır.Karikatürcünün çizgilerindeki gerçekdışılık izleyiciyi rahatsız etmez. Aksine sempatik gelir, ilgi çekme özelliğini oluşturur.

Karikatürle iletişim süreci, kitle iletişimi içinde değerlendirilmelidir. Çünkü kullandığı araçlar, kitle iletişim araçlarıdır. Kitle iletişiminde geniş halk kesiminin etkilenmesi amaçlanmaktadır. Bu etkilenme küçük çapta ya da çok derinden olabilir.

Araçların kullanılış amaçları, bu araçları ellerinde bulunduranların temel amaçları doğrultusunda etkilemenin yönünü de belirleyecektir. Bir çok alanda olduğu gibi karikatürcüler de kendi görüş ve düşüncelerinin paralelinde etkiler sağlamayı isteyeceklerdir. Olayların, politikanın, toplumsal düzenin kendi görüş ve düşüncelerine uygun olması ya da savundukları ilkeler içerisinde gelişmesi arzularını taşıyacaklardır. Bu nedenle ilerici, çağdaş, olumlu gelişmeyi savunan ve bu yönde karikatür çizen sanatçılar olabildiği gibi bunun tersini benimseyen karikatürcüler de olabilecektir.

Karikatürle iletişim süreci; Kaynak, Mesaj, Alıcı ve Kanal ögelerinden oluşmaktadır. Burada Kaynak; karikatür sanatçısıdır. Mesaj; alıcıya verilmek istenen (toplumsal ortamca bilinen simgelerle kodlanmış) aktarılmak, paylaşılmak istenen bilgi, duygu ve düşünce ile yüklü karikatürdür.Alıcı ise karikatürcünün gönderdiği mesajı ve bu mesajın içerdiği kodları çözümleyerek alan, bu mesajdan etkilenen karikatür izleyicisidir. Kanal da karikatürün alıcıya ulaşması sürecinde çizgi, yazı ve simgeleri taşıyan gazete, dergi, kitap, sergi salonu, bilgisayar ve televizyon gibi araçlardır.Karikatürcü bir mesajı hazırlarken,yani karikatürünü çizerken ya da çizmeden önce kendi kendisiyle sürekli iletişim içinde olur. Buna iç iletişim denir. Bu iletişimde karikatürcü düşüncelerini, hayallerini, üzüntülerini, zevklerini kontrol etmektedir.İç iletişim oldukça karmaşıktır. Özellikle sanatçı için kendi kendisiyle hesaplaşma neredeyse süreklidir. Son derece karmaşık zihinsel etkileşimler içindedir.Psikoloji bilimi iletişimin bu yönüyle yıllardan beri ilgilenmektedir. Karikatürcü iç iletişimle çeşitli olayları, duyguları ve düşünceleri kafasında yoğurur, bunlardan soyutlamalar yapar ve kendine has çizgisiyle bir yorum çıkarır. Bu yorum bazan güldürücü, bazen şaşırtıcı, bazen de düşündürücü olabilir.

Esasen alıcı durumunda olan İNSAN; seçici bir yaratıktır.Her mesaj onu ilgilendirmeyebilir. Kişilerin ilgi alanları, kişisel özellikleri, eğilimleri, değer yargıları, beklentileri, zekası ve geçmiş deneyimleri farklı farklıdır. Bu yüzden iletişim içindeki MESAJ, herkesi etkilemeyebilir.Ancak karikatürün diğer mesajlardan bir farkı vardır; o da mesajını mizahsal gözlükle vermesidir. Mizah ise genel olarak her kesimden insanın hoşuna giden, gülümseten, gergin ortamı yumuşatan, insanlara haz aşılayan bir olgudur.Karikatürle iletişimin bir başka avantajı da çok küçük biralan içerisinde, alıcının fazla zahmete girmeden izleyebileceği şekilde verilmiş olmasıdır. Yazı ile verilmiş olan mesajlar gibi sayfalar dolusu, minik minik harflerden oluşmaz. Günümüzde okumak; hele hele uzun uzun okumak pek çoğumuza keyif vermemektedir. O nedenle karikatürle verilen kısa ve çarpıcı mesaj çekici gelecektir.

Karikatürle iletişim, zaman geçtikçe yeni araçlar da kullanmaya başlamıştır. Son yıllara kadar sadece gazete, dergi ve sergi salonlarında görülen karikatürler, günümüzde internet ağı ile bilgisayarı da araç olarakkullanmaya başlamıştır.Bu araçla ülke sınırları ortadan kaldırılmış, tüm dünyadaki insanların hizmetine sunulmuştur.

* Uluslararası Ankara Karikatür Festivali Sempozyum Bildirisi, 10-14 Mayıs 1996 Ankara.